Молия тизимидаги янги давр

23
Замонавий технологиялар имконияти ортгани сайин, уларга бўлган талаб ва эҳтиёжларимиз ҳам кўпаймоқда. Ана шундай турли хизматларни тақдим этаётган ва кундалик ҳамроҳимизга айланиб улгурган воситалардан бири, шубҳасиз, смартфонлардир. Эндиликда мўъжаз қурилма орқали мулоқотдан ташқари, онлайн харидлар ва тўловларни амалга ошириш, пул ўтказмалари ва бошқа турдаги кўплаб молиявий амалларни бажариш мумкин. Бу жараёнлар аслида жадал кенгайиб бораётган FinTech (Financial technology), яъни молиявий технологиялар маҳсули ҳисобланади. Бугун юртимизда мазкур йўналишдаги хизматларни таклиф этувчи PayMe, U-Pay сингари қатор мобил иловалар ишламоқда. Аксарият банклар ҳам ўз мижозларига қулайлик яратиш мақсадида барча хизматлардан онлайн фойдаланиш имконини берувчи мобил иловаларни ишлаб чиққан. Агар шу тизимларнинг бирортасини қўллаётган бўлсангиз, демак, FinTech сиз билан. 

Илгари телефон хизмати ёки коммунал тўловларни амалга ошириш учун тегишли идораларга бориш, у ерда турнақатор навбатда туриш, шундан сўнггина тўлов қилиш мумкин эди. Ҳозир эса пластик карталарни керакли мобил дастурга бириктириб қўйишнинг ўзи кифоя. Барча молиявий амалларни уйдан чиқмай туриб ҳам бажариш мумкин. Молиявий технологияларнинг асосий вазифаси ҳам шу – молия тизимидаги жараёнларни соддалаштириш ва тезлаштириш. Одамлар IT яратаётган қулайликларни бир зумда ўзлаштиряпти, FinTech ҳам бундан мустасно эмас.

Ҳар йили дунё миқёсида товар ва хизматлар учун тўловлар қилиш, кредит олиш, пул ўтказмаларини амалга оширишни тез ва осон бажаришга кўмаклашувчи минглаб сайт, мобил иловалар яратилмоқда. Улар орасида, айниқса, тўлов хизматлари (QR-код ёрдамида тўлов қилиш, бир ҳисоб рақамидан иккинчисига пул ўтказиш ва ҳ.к.) билан боғлиқ стартаплар оммалашиб бормоқда. Умуман олганда, FinTech молия хизматлари бозоридаги янгича фаолият тури бўлиб, анъанавий банк фолиятини янги технологиялар ёрдамида соддалаштириш ва оптималлаштиришга хизмат қилади. Бугунга келиб, кўпгина банклар ўз рақобатчилари орасида “жон сақлаб” қолиш учун фаолиятларини айнан FinTech асосида олиб боришга интилмоқда. Сўнгги йиллар соҳага киритилаётган инвестицияларнинг ортиб бораётгани фикримиз далилидир. Масалан, биргина АҚШдаги FinTech компаниялари ўтган йил 17,4 миллиард доллар даромад кўрган. Бутун жаҳон бўйича эса кўрсаткич 84 миллиард долларни ташкил этади. Албатта, рақамлар йилдан йилга ўсиб бормоқда. Чунки инвесторлар уларга сармоя киритишдан тўхтамаяпти. Янги молиявий технологиялар эндиликда анъанавий банк тизимининг асосий рақобатчисига айланди. Мутахассислар келгусида биронта банкка мижоз бўлиш учун бор-йўғи керакли мобил иловасини юклаб олиш кифоя қилишини башорат этишмоқда. Борди-ю бу амалга ошса, яқин келажакда пул билан муомала қилиш шакли, умуман, пулнинг кўриниши тубдан ўзгаради. Эҳтимол, жараён бошлангандир ҳам. Қуйида тақдим этилаётган ва банк-молия тизимида инқилоб ясаши кутилаётган 8 та FinTech-стартапи шундай ўзгаришлардан хабардор қилади.

ИНҚИЛОБИЙ ЎЗГАРИШЛАР
CAKE

Мазкур хизмат орқали харидлар учун смартфон ёрдамида тўловларни амалга ошириш мумкин. Бунинг учун мобил иловани смартфонингизга ўрнатиб, кредит картангизни унга бириктирасиз. Сўнг дастур менюсидан керакли манзилни танлаб, ўша ерга борасиз – ҳозирча фақат кафе ва ресторанлар хизмати мавжуд. Танланган манзилга дўстларингизни ҳам таклиф этишингиз мумкин. Тўловни эса Cake хизмати орқали амалга оширасиз. Хизмат официант ёрдамисиз ҳисобни тақсимлаб ёки гуруҳ бўлиб тўлаш имконини беради. Ўз навбатида, Cake орқали тўловларни қабул қилувчи компаниялар ҳам қатор афзалликларга эга бўлади. Масалан, улар реал вақт режимида буюртмаларни, мижозларни кузатиб бориш орқали уларнинг талаб ва эҳтиёжларини аниқроқ ўрганади ҳамда илгари фақат мижозлар билан овора бўлган ходимлар учун самарали вазифалар белгилайди.

FINGOPAY/STHALER

Британияликлар томонидан илгари сурилаётган Sthaler стартапи бу борада янада илдамлаб кетди. У бармоқни биометрик сканердан ўтказиш орқали тўлов қилиш технологияси – FingoPay ни ишлаб чиқди. Дастур бармоқ веналарининг жойлашувига қараб, фойдаланувчининг шахсий намунасини яратади. Уни кредит карта ёки банкдаги ҳисобрақамига бириктириб қўйиш мумкин. Тўлов вақтида бармоқни шунчаки сканерга тегизиш кифоя. Аввалгидек pin-кодлар, пластик карталарга ҳожат йўқ. Дастур яратувчиларининг таъкидлашича, инсон организмидаги веналар жойлашувининг бошқаларникига мос келиш эҳтимоли ҳар 3,4 миллиард кишидан фақат биттасидагина рўй бериши мумкин. Бу сифат мазкур технологиянинг бутунлай хавфсиз бўлишини таъминлайди. Аниқроғи, ўзингиздан бошқа ҳеч ким ундан фойдалана олмайди.

CURRENCY CLOUD

Тўлов тизими йўналишидаги яна бир стартап – Currency Cloud ўз мижозларига трансчегаравий пул ўтказмаларини тез ва банкларга нисбатан арзон ўтказиш хизматини таклиф этади. Мазкур лойиҳа 2012 йил ишга туширилган бўлиб, ҳозирда 125 та корпоратив мижозларга эга ва йилига 15 миллиард долларлик операцияларни амалга оширади. Унга Sapphire Ventures йирик компанияси ва электрон тижорат соҳасидаги япон гиганти Rakuten 18 миллион доллар сармоя киритган.

WORLDREMIT

WorldRemit британ стартапи ҳам пул ўтказмалари соҳасидаги компаниялар билан бемалол рақобатлаша олади. У бутун дунё бўйлаб арзон нархларда пул ўтказмаларини амалга оширади. Бунинг учун қабул қилувчининг банкдаги ҳисобрақами ёки мобил ҳамёнининг хос рақамларини билиш керак, холос. Қабул қилувчига эса телефондаги ҳисоб қайдномасини созлашнинг ўз етарли. Уйдан чиқмай туриб ҳам ўтказмани қабул қилиб олиш мумкин. WorldRemit нинг амалдаги мижозлар сони қарийб 2 миллиардни ташкил этиб, улар асосан ривожланаётган давлатларда истиқомат қилишади. Лойиҳа асосчилари фойдаланувчиларнинг аксарияти меҳнат мигрантлари, яъни бошқа давлатда ишлаб, уйига пул юбораётган шахслар эканлигини таъкидлашмоқда.

ETORO

Мазкур лойиҳага кўпроқ “ижтимоий савдо тармоғи” сифатида қаралади. eToro бизнес соҳасида муваффақиятга эришаётган тадбиркорларнинг фаолиятини кузатиб бориш, уларнинг тажрибаси, стратегиясини ўрганиш ва ўзлаштиришга имкон яратади. Шунингдек, eToro платформасида валюта, хом ашё ва шу кабилар билан савдолар амалга оширилади. Ҳозирда ундан 145 мамлакатда 4 миллиондан ортиқ шахс фойдаланади.

FUNDING CIRCLE

Funding Circle Буюк Британиядаги кичик ва ўрта бизнесга кредитлар бериш билан шуғулланади. Масалан, 2015 йилда ўз мижозларига 1,4 миллиард долларлик қарз берган. “Биз кичик ва ўрта бизнесга илгари мавжуд бўлмаган имкониятларни тақдим этишга ҳаракат қиламиз, – дейди лойиҳа директори Жеймс Микингз. – Узоқ вақт давомида анъанавий кредитлаш тизимига ўралашиб қолганимиз рост. Биз шундай инфратузилма яратамизки, унда катта ёки кичиклигидан қатъий назар исталган инвестор кредит олиш ва бериш имконига эга бўлади”.

Бугунга келиб, Funding Circle 48 минг инвесторни, шунингдек, ҳукумат томонидан молиялаштириладиган бизнес-банкни ўзида жамлаган.

KLARNA

Швед стартапи Klarna нинг бош мақсади – тўловларни амалга ошириш жараёнини соддалаштиришдир. Ушбу хизматдан фойдаланувчилар хариддан олдин рўйхатдан ўтишлари шарт эмас. Харид қилиш учун фақат электрон почта манзили ва zip-кодни киритиш керак. Буюртма учун тўловни уни қабул қилиб олгандан сўнг, 14 кун ичида амалга ошириш мумкин.

ZOPA

Бу стартап Funding Circle лойиҳаси билан рақобатлашади. Zopa 2005 йилда ишга туширилган ва бугунга қадар жами 1,8 миллиард долларлик кредитлар тақдим этган. У инвесторларни излаб топиш учун ўзига хос майдон вазифасини ўтайди. Компания бошқаларнинг бизнесига сармоя киритиш ва фоизлар эвазига даромад топиш имконини беради.

2013-2014 йилларда Zopa нинг даромади икки баравар ортиб, қарийб 11,5 миллиард фунт стерлингга етган.

ФИКРЛАР БАҲСИ

Мутахассислар фикрига кўра, агарда молиявий технологиялар – FinTech-платформаларнинг қамрови кенгайиб, жисмоний шахслар ва корпоратив мижозлар билан ишлашда етакчиликни қўлга киритса, катта эҳтимол билан банк тизимида кўрсатиладиган хизматлар сони кескин камаяди. Аксарият банклар ҳозирданоқ даромадлари камайиб кетишининг олдини олиш мақсадида ўз хизматларига белгиланган нархларни қайта кўриб чиқиш ҳақида бош қотирмоқдалар. Негаки, электрон тизимлардаги хизмат тезкор бўлиши билан бирга, банкдагиларга нисбатан арзонроқдир. Бу эса омонатчилар ва қарз берувчиларнинг банклардан узоқлашиб боришига сабаб бўлмоқда. Шунга қарамай, мазкур жараён мутахассисларнинг бошқа бир гуруҳини хавотирга солаётгани йўқ. Улар молиявий технологияларга банкларнинг ёрдамчиси сифатида қарашмоқда. Ҳозир дунёда 500 мингдан ортиқ FinTech-стартаплари мавжуд. Баъзилар FinTech банклар ўрнини эгаллагани билан уларни бутунлай йўқ қилиб юбора олмаслигини   таъкидламоқда. Лицензиялар бериш, иш сифатини назорат қилиш каби муҳим вазифалар анъанавий банкларда қолаверади.

ОСТАВЬТЕ КОММЕНТАРИЙ: